.

Ahıret görmesine iman gerekir, keyfiyyeti ve şekli ile meşgul olmak-sızın. Ahıret halkının ve vucudlarının, dünya halkı ve vucudları ile asla bir münasebeti yok ki, birinin hükümlerini diğerine kıyas edelim. Ordaki göz, burdaki gibi değil. Ordaki anlayış ve idrak, burdaki anlayış ve idrakin gayrısıdır. Oranın devam ve ebediyyeti vardır, burası için yokluk ve helak vardır. Orasının son derece temizliği ve tam bir letafeti vardır. Burası için son derece habaset ve nihayet derecede kesafet/sertlik vardır. Şeyh kuddise sırruhu, Hak celle celâluhu için ilmin haricinde bir zuhuru isbat etmez. Tecelliler ve mazharların ötesinde şuhuda, müşahedeye ve görmeye cevaz vermez.

Sadık Haberci Sallallahu aleyhi ve sellem, ahıret görmesini, Bedir gecesinde ayı görmeye benzetmiştir. Onda asla bir kapalılık bırakma-mıştır. Zılli görmek, tas içinde ayı görmek gibidir. Yüce fıtrat sahibleri, bunu kabul etmezler.

Eğer denilirse, Şeyh Muhyiddin A’rabi kuddise sırruhu der ki, ahıret-teki görme latif bir surette ve cem eden misali bir şekilde olacaktır. Bu meselede senin itikadın nedir?

Derim ki, şu zikredilen cem eden suret, Hak subhanehu’yu görmek değildir. Belki Hak subhanehu’nun kemalatlarının mazharlarından bir mazharın görülmesidir ki, misal aleminde hasıl olur.

Şiir:

Mü’minler O’nu keyfiyetsiz görürler,

İdraksiz, misalden bir nevisiz.

Hak subhanehu’yu suretle görmeye hükmetmek, hakikatte Hak subhanehu’yu görmeyi nefyetmektir. Ayrıca, misal aleminde hasıl olan suret, her ne kadar cem edici ise de, misal aleminin miktarınca olur. Misal alemi için genişlik olsa da, lakin o da, Allahu teâlâ’nın yarattığı alemle-rinden biridir. Cem eden suret için orda, Vacib telanın kemalatlarını cem etmeye nasıl imkan olsun da, hepsini kuşatıp/zabdederek şu mukaddes mertebe için ayna olsun; onun görülmesi de Mevla teala’yı görmek olsun.