.

Bilki velayette Allahın ahlakı ile ahlaklanmak, yani velayete dahil olan (ahlak), veliler için, vacib tealanın sıfatları ile uygun sıfatların hasıl olmasıdır. Lakin bu uygunluk isim de ve umumi sıfatlarda ortaklık olur, has olan manalarda değil. Zira bu, imkansız olup hakikatlerin alt üst olmasını gerektirir.

Hoca Muhammed Parisa kuddise sırruhu “Tahkikat” isimli eserinde, Allah’ın ahlakı ile ahlaklanmak makamının beyanında şöyle der:

Diğer bir sıfat, El-Melik. Melik’in manası, herkes üzerine tasarruf etmesidir. Salik, kendi nefsi üzerinde tasarruf edici ise, nefsini kahretmeye kâdir ise ve tasarrufu da kalblere nufuz edici ise, (bu durumda) bu sıfatla muttasıf olur.

Diğer bir sıfat, Es-Semîu. Muhakkak salikin Hak’kın kelamını işit-mesi, zorlamadan herkesten onu kabul etmesi, ruhunun kulağı ile gaybi esrarı ve şüphesiz hakikatleri işitmesi olunca, (bu durum) şu sıfatla vasıf-lanmış olur.

Diğer bir sıfat, el Basîr. Tarikat yolcusunun basiret bakışı açılıp, firaset nuruyla kendinin bütün ayıplarını görürse, başkalarının kemalini müşahede ederse, yani herkesin kendinden faziletli olduğuna itikad ederse, nazarında Hak subhanehu (kendine) nazar eder ve (kendini) görür olursa; şöyle ki her ne şeyi yaparsa, onu Hak subhanehu’nunu kabulü üzere yaparsa, (bu durumda) şu sıfatla vasıflanmış olur.

Diğer bir sıfat, el Muhyi. Eğer tarikat yolcusu, terk edilen sünnetleri ihya etmekle kaim ise, şu sıfatla muttasıf olur.

Diğer bir sıfat, el Mümît. Eğer salik, sünnet yerine kullanılan bid’atleri men ederse, şu sıfatla mevsuf olmuş olur. Diğer sıfatlar da bu kıyas üzerinedir.

Avamın, Allahın ahlakı ile ahlaklanmaktan anladığı şey başka bir şeydir. Şüphesiz, dalalet çöllerine düşerler ve zannederler ki veli için, mutlaka ölü cesetleri diriltmek lazımdır, onun için ekseri gaybi şeyler açığa çıkmıştır ve buna benzer hususlar. Gördüğün gibi bunlar fasit zanlar-dandır.   “Muhakkak  zannın bazısı günahtır.”

Ayrıca harika haller sadece öldürmek ve diriltmeye ait değildir. Zira ilhami ilimler ve marifetler büyük ayetlerdendir, en yüksek harikalardan-dır. Bu sebeble muciz olan büyük Kur’an, diğer mucizelerden daha kuv-vetli ve bakidir.